Փաշինյան-Ալիև-Թրամփ հանդիպումից 21 օր անց Հայաստանի կառավարությունը հրապարակեց հայ - ամերիկյան համագործակցության հուշագրերը: Դրանցից մեկը «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի ոլորտում հայ - ամերիկյան գործընկերության մասին է: Ճանապարհների ապաշրջափակման, Սյունիքով Ադրբեջանից Նախիջևան ճանապարհի մասին ուղիղ որևէ հիշատակում չկա:
«Որևէ մեկը չէր էլ ասել, որ հայ - ամերիկյան փոխըմբռնման հուշագրի մեջ պետք է ինչ-որ բան նշված լինի Սյունիքով ճանապարհի մասին: Դա ասում էր դավադրապաշտ ընդդիմությունը, որին կանդրադառնամ հիմա», - Ազգային ժողովի փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանին զարմացնում են ակնկալիքները, որ Սյունիքով անցնող ճանապարհի կամ «Թրամփի ուղու» վերաբերյալ որևէ բան պետք է լիներ հուշագրում, օրինակ՝ մանրամասներ, թե ի՞նչ պայմաններով է գործելու ճանապարհը Ադրբեջանի ու Հայաստանի համար: «Ձեր հարցի ենթատեքստը ընդդիմադիր գործիչների ենթատեքստն է, որ մեր տարբեր ընդդիմադիր գործընկերներ չգիտես՝ ինչու որոշել էին, որ իրենք պետք է հաստատակամ կերպով հայտարարեն, որ ահա, կա հուշագիր, որը գաղտնի է պահվում և որում, այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին բաներ կան: Ի դեպ, սա էլ է շատ հետաքրքիր. մեր ընդդիմադիրների ֆետիշը «Զանգեզուրի միջանցք» անընդունելի արտահայտության անընդհատ արծարծման», - «Ազատության» հետ զրույցում ասաց ԱԺ փոխխոսնակը:
Ռուբեն Ռուբինյանի կարծիքով՝ այս հուշագրով ապացուցվեց իրենց ընդդիմախոսների՝ իր ձևակերպմամբ սնանկությունը, որ փաստաթղթից Սյունիքի ճանապարհի վերաբերյալ ակնկալիքներ էին ձևավորում. «Սկզբից ասում էին՝ խաղաղության պայմանագրում կան ինչ-որ հեքիաթային դավադրապաշտական կետեր, խաղաղության պայմանագիրը ճիշտ պահին հրապարակվեց, և տեսան, որ իրենց ամբողջ թեզերը սնանկ են: Հետո սկսեցին ասել, որ լավ, ուրեմն «միջանցքի» մասին գրված է հայ - ամերիկյան փոխըմբռնման հուշագրում, պարզվեց՝ այստեղ էլ են սնանկ: Զուրաբյան Լևոնը չէր հարցնում է, ասում էր, պնդում էր, որ այդ հուշագրում կետ կա «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին: Պարզվեց, որ այդ հուշագրում կետ կա «Խաղաղության խաչմերուկ»-ի աջակցման մասին», - ասում է Ռուբինյանը:
Ընդդիմության արձագանքը
Հայ ազգային կոնգրեսի փոխնախագահն էլ է արձագանքել հրապարակված փաստաթղթին: Լևոն Զուրաբյանի մտահոգությունները փարատվել են, որ չկան իր ձևակերպմամբ՝ «Զանգեզուրյան միջանցքի» կարգավորման այնպիսի դրույթներ, որոնք դեմ են Հայաստանի ինքնիշխանությանն ու տարածքային ամբողջականությանը, բայց նոր հարցերի տեղիք են տվել:
«Ինչո՞ւ է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հենց ստորագրման արարողության ժամանակ պնդել, որ Հայաստանը համաձայնել է 99 տարով տրամադրել Ադրբեջանը Նախիջևանին կապող տրանզիտային միջանցք: Արդյո՞ք այս պնդումները հիմնված են գաղտնի պահվող լրացուցիչ գրավոր, թե՞ ինչ-որ նախնական բանավոր պայմանավորվածությունների վրա», - գրել է Լևոն Զուրաբյանը:
Այս հարցերը մտահոգում են նաև «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանին: Նա ակնկալում էր, որ այս հուշագրում մանրամասներ կլինեն ճանապարհը 99 տարով վարձակալելու նախագահ Թրամփի հայտարարության մասին: «Ի՞նչ 99 տարվա մասին է խոսել ԱՄՆ դեսպանը և ամենակարևորը ԱՄՆ նախագահը, ինչո՞ւ այդ հարցին չպատասխանեց Արարատ Միրզոյանը՝ ասելով, որ առայժմ նման հարց օրակարգում չկա: Այսինքն՝ կարո՞ղ ենք ենթադրել, որ չորս տարի հետո այդ հարցը կդառնա օրակարգային, և հիմա ինչ-որ մի փաստաթուղթ է ստորագրվել, որը չի հրապարակվել»,- «Ազատության» հետ զրույցում նշեց ընդդիմադիր պատգամավորը:
ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունների շուրջ քննարկումները կսկսվեն սեպտեմբերից. վարչապետՄիացյալ Նահանգների նախագահի այդ պնդմանը երեկ անդրադարձել է վարչապետ Փաշինյանը, թե 99 տարվա մասին որևէ ֆիքսված պայմանավորվածություն չկա. «Այս պահին մենք որևէ ֆիքսված պայմանավորվածություն չունենք, այդ թվում՝ 99 տարով»:
Հայ - ամերիկյան համագործակցության հուշագրում շեշտվել են հայկական կողմի սկզբուքները: Կողմերը աջակցում են Հայաստանի ինքնիշխանությանը, տարածքային ամբողջականությանը և դրա միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների անխախտելիությանը: Սահմանել համագործակցության ուղղություններն ու սկզբուքները: Նպատակ ունեն համագործակցել Հայաստանի ենթակառուցվածքների և սահմանային անվտանգության բարելավման ուղղությամբ, այդ թվում՝ ներդրումների, ռեսուրսների, վերապատրաստման ու գործընկերության միջոցով։
Հուշագրում նկարագրվածը հայ - ամերիկյան հարաբերություններում միշտ էլ եղել է: Հարցը Հայաստանի տարածքը 99 տարով կառավարման հանձնելու մասին է, որ մինչ օրս պարզ չէ, - ասում է ընդդիմադիր պատգամավորը:
ԱԺ փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանն ընդգծում է. «Ապշրջափակման պլան չէ, որ ստորագրվել է Հայաստանի ու ԱՄՆ-ի միջև: Դա փոխըմբռնման հուշագիր է՝ կարողությունների զարգացման վերաբերյալ»:
Հայ - ամերիկյան փոխըմբռնման մյուս երկու հուշագրերը արհեստական բանականության, էներգետիկ անվտանգության ոլորտում գործընկերության մասին են: Երկու երկրների նպատակներն են ընդհանուր նկարագրված, իսկ վերջում ընդգծված է՝ այն չի ենթադրում միջազգային ու ներպետական իրավուքներով սահմանված պարտավորություններ: Հուշագրերը իրավական ուժ չունեն: «Ազատության» հետ զրույցում մեկնաբանեց միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանը. «Ոչ մի հուշագիր, այդ թվում նաև ներպետական օրենքովը չի համարվում իրավական փաստաթուղթ, որովհետև իրավական փաստաթուղթն ունի որոշակի պահանջներ, որից մեկը, որ պետք է նորմատիվ բնույթ ունենա, պետք է սահմանի վարքագիծ՝ տվյալ դեպքում պետությունների», - ընդգծում է Արա Ղազարյանը:
Ստորագրված փաստաթղթերը արժանի չէին այն թմբկահարմանը, որին արժանացրեց Հայաստանի կառավարությունը, - գրել է ընդդիամդիր Լևոն Զուրաբյանը: Ըստ նրա՝ իրավական ուժ չունեցող փաստաթղթերի միակ նպատակը ընտրություններից առաջ Փաշինյանին խաղաղության հաստատման մասին խաբուսիկ փաստաթուղթ տրամադրելն էր:
Իշխանությունից հակադարձում են
Իշխանության ոգևորության աղբյուրը մյուս փաստաթղթերն են, ընդդիմախոսներին հակադարձում է իշխանության ներկայացուցիչ Ռուբեն Ռուբինյանը. «Ստորագրվել է մեկ հռչակագիր Հայաստանի վարչապետի, Ադրբեջանի նախագահի կողմից, որը ստորագրել է որպես վկա նաև ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, որտեղ ասվում է, որ կոնֆլիկտն ավարտված է և այժմ խաղաղություն է: Եվ նախաստորագրվել է Խաղաղության պայմանագիրը: Այս ամենն իմ նշած ոգևորվելու առիթ է, ի տարբերություն ընդդիմության, որի համար ոգևորվելու առիթ են լինում, երբ սահմանային բախումներ են լինում, երբ որ հարձակումներ են լինում և այսպես շարունակ», - ընդգծում է ԱԺ փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանը: